Deel 2 - De compositie van een foto
In deel 1 hebben we besproken dat camera's door de lens anders "zien"
dan wij met onze ogen. Nu wordt het tijd om deze kennis in de praktijk
te brengen en foto's te gaan maken. Toch moeten we dan eerst wat over
compositie, over beeldopbouw, leren.
Het is niet gemakkelijk om een goede compositie te maken. Nog veel moeilijker
is het om anderen te leren hoe je een aantrekkelijke compositie maakt.
Eigenlijk is beeldopbouw een van de moeilijkste terreinen in de fotografie
en in alle visuele kunst. Daarom weigerde mijn leraar Scott McLeay compositieleer
te onderwijzen. Zijn enige aanwijzing op dat gebied was kort en bondig:
"elk onderdeel van het beeld is van even groot belang".
Verwacht iemand regels die snel gevolgd kunnen worden om tot betere foto's
te komen, dat zal hij met de voorgaande alinea's niet veel verder komen.
(Aan het eind van dit verhaal zal ik wel wat regels geven). Toch is daarin
op een min of meer cryptische manier een belangrijk uitgangspunt opgenomen.
Lees nog even verder.
Een van de fouten die door velen wordt gemaakt is het volgen van één
aanwijzing die Kodak gaf in de talrijke "Hoe word ik een betere fotograaf"
brochures, die enige jaren geleden werden verspreid. Hierin stond dat
je het onderwerp van de foto het beste in het midden kan plaatsen en dat
je er voor moet waken geen stukjes van het onderwerp af te snijden. Het
gaat bij deze aanbeveling om het fotograferen van mensen: zet de persoon
in het midden, laat hem of haar recht in de lens kijken en druk op de
sluiterknop. Hiermee wordt het beste recept gegeven voor het maken van
slaapverwekkende foto's. Ja, de persoon in kwestie staat in zijn geheel
op de foto. Nee, de foto zal nooit enige aandacht trekken, behalve door
leden van je naaste familie en dan alleen omdat ze niet onaardig willen
zijn.
De regel van Kodak is in tegenspraak met wat Scott McLeay heeft gezegd.
Als namelijk waar is dat elk onderdeel van het beeld van even groot belang
is, welk deel moet je dan in het midden plaatsen? Maar ook is een Kodak
compositie de slechtst denkbare omdat je dan eigenlijk alleen maar het
centrum van het beeld gebruikt. Wat doe je dan met de randen? En wat met
de hoeken? En hoe plaats je dan een belangrijk deel in het midden als
je de keus hebt uit verschillende belangrijke delen, die niet allemaal
tegelijk in het centrum kunnen staan?
Als we de gedachtegang van Scott McLeay volgen dan komen we geleidelijk
aan in de buurt van een minder oppervlakkig begrip van compositie. Laten
we eens herhalen welke fundamentele aspecten al aan de orde zijn geweest:
1. Compositie betekent niet noodzakelijkerwijs dat het belangrijkste onderwerp
in het midden terecht moet komen.
2. Uit het midden plaatsen kan tot een aantrekkelijker beeldopbouw leiden.
3. Ook de randen en de hoeken van de foto kunnen gebruikt worden en dat
zou ook moeten gebeuren. Ze zijn er nu eenmaal en je kunt ze niet verstoppen.
Door er zinvol en creatief te gebruik van te maken worden ze zelfs belangrijk.
De regel van Kodak had maar één bedoeling en dat was om
fotografen, die voornamelijk familiekiekjes maken er toe te brengen dat
het hele onderwerp in het beeld komt. We moeten bedenken dat deze regel
was ontworpen in een tijd dat camera's slechts een afstandszoeker hadden
die veel minder nauwkeurig weergaf wat er in het beeld zou komen als de
bij een camera met een beeldzoeker. De randen van het beeld werden niet
duidelijk aangegeven waardoor voorwerpen die dicht bij de rand werden
geplaatst soms wel en soms niet op de foto terechtkwamen. Of nog erger,
half op de foto stonden. Als je het belangrijkste onderwerp in het midden
plaatste was je in ieder geval aan de veilige kant. De uiteindelijke foto
was beslist geen prijswinnaar, maar het voorkwam dat klanten bij Kodak
gingen klagen over het product. Niemand maakte meesterwerken en niemand
klaagde.
Vandaag de dag kunnen we nauwkeurig nagaan wat we wel en wat we niet in
het beeld willen hebben. We kunnen dit doen door
o heel nauwkeurig te bepalen welke elementen we in het beeld willen hebben
en
o heel precies na te gaan hoe deze elementen zijn geplaatst.
Intensief kijken
De visie van een andere fotograaf - Edward Weston - op compositie luidt:
"Compositie is de meest intensieve manier van kijken". Deze
definitie bevat twee belangrijke begrippen die met compositie verband
houden.: intensiteit en kijken. We herinneren ons uit het eerste artikel
in deze serie dat kijken uiterst belangrijk is bij fotografie. Nu leren
we dat compositie te maken heeft met visuele intensiteit. Uit dit alles
volgt dat compositie het meest belangrijke basisbegrip in de fotografie
is, waaraan niet genoeg aandacht kan worden besteed.
Meer wegen die naar Rome leiden
Veel aandacht besteden aan compositie laat zien dat er verschillende manieren
zijn om een beeld op te bouwen. Een bepaald tafereel kan door het geoefende
oog op verschillende manieren worden weergegeven. Ik merkte dit tot mijn
genoegen nadat ik gedurende een aantal jaren bezig was geweest om foto's
van anderen opnieuw te maken. Ik vond die foto's zo mooi, dat ik probeerde
om in hun voetstappen te gaan staan. Als ik dan stond op de plek waar
die fantastische beelden waren gemaakt, dan zag ik slechts die ene compositie
en ik kwam niet tot een eigen beeldopbouw. Ik bleef een slaaf van die
andere fotograaf en hoe hij de wereld had gezien.
Toen ik me uiteindelijk van die slavernij had kunnen bevrijden ging ik
zelf kijken en toen bleek dat er niet slechts één foto van
een bepaalde plaats gemaakt kon worden maar dat er vele oplossingen mogelijk
waren. Mijn geest stelde zich open en vanaf toen stelde ik mij een ander
doel. Ik ging niet meer de foto namaken die ik eerder van die plek had
gezien, maar ik ging mijn eigen foto maken.
Keuzes maken
Nu blijkt echter dat er van een locatie meer foto's te maken zijn en dat
je ze niet allemaal kunt maken. Als je van het juiste licht gebruik wilt
maken, heb je meestal maar weinig tijd en dat betekent dat er keuzes gemaakt
moeten worden. Hierbij werd ik geholpen door Weston's uitspraak waardoor
ik leerde om het kaf van het koren te scheiden. Ik ging nu bewust zoeken
naar de meest intensieve manier van kijken en dat had tot gevolg dat ik
de scène ging verkennen die ik in beeld wilde brengen. Met het
observeren vanuit verschillende invalshoeken kon ik de beeldopbouw kiezen
die uitstak boven alle andere en waarmee ik het tafereel op de meest krachtige
manier in beeld kon brengen.
De scène verkennen
Na deze lange verhandeling over de achtergrond van beeldopbouw zul je
graag willen weten hoe je te werk moet gaan om tot een betere compositie
te komen. Ik ga als volgt te werk. Probeer dit tenminste éénmaal
uit om na te gaan of het ook voor jou werkt.
|
Ik besteed vrij veel tijd aan het verkennen en niet aan fotograferen. Ik
laat mijn camera voor wat die is en maak gebruik van een Linhof Multifocus
Zoeker, een stuk gereedschap waar ik niet meer buiten kan. Eigenlijk is
het een aparte zoeker waarmee ik de compositie kan beoordelen bij het gebruik
van lenzen met een brandpuntsafstand van 75mm tot 400, die overeenkomt met
24mm tot 135mm bij 35mm kleinbeeldformaat. Ik werk met een Linhof 4x5 technische
camera en daarmee loop je niet gemakkelijk rond om door de zoeker de compositie
te beoordelen. Een losse zoeker is veel handzamer. Je wordt bij een dergelijke
losse zoeker ook niet afgeleid door de technische gegevens als diafragma
en sluitertijd, zodat ik me volledig op de compositie kan concentreren.
De Linhof Multifocus Zoeker is dus veel handzamer in het gebruik en is van
uitstekende optische kwaliteit. Ik besteed veel meer tijd aan het zoeken
naar onderwerpen dan aan het fotograferen. Eerst moet ik een compositie
hebben gevonden en dan ga ik pas de camera opbouwen en fotograferen.
Een masker als zoeker gebruiken
De Linhof mag dan een mooi instrument zijn, het is vreselijk duur. Een veel
goedkoper alternatief kun je zelf maken van een stuk zwart karton of zwart
plastic. Neem een stuk karton of plastic van ongeveer 10x15cm, Snij met
een scherp mes in het midden een rechthoekige opening van 4x6cm. Met dit
eenvoudige masker kun je het beeld afbakenen. Door het dichterbij of wat
verder weg te houden kun je de verschillende brandpuntafstanden simuleren.
Je zou ook een tweede masker kunnen maken met een vierkante opening van
bijvoorbeeld 5x5cm als je graag vierkante afdrukken maakt.
Bij de beter gesorteerde winkels voor teken- en schilderbenodigdheden kun
je kant en klare motiefzoekers kopen. Er is een uitvoering op de markt van
drie stuks: één voor rechthoekige (2:3) opnamen, één
voor vierkante en één met de verhoudingen van Gulden Snede.
Verder hebben deze maskers het voordeel dat de opening is voorzien van doorzichtig
materiaal waarop een schaalverdeling is aangebracht.
Regels voor de compositie
Tenslotte worden nog enkele van de meest belangrijke regels voor composities
aangesneden.
1. De drie gelijke delen
Ga uit van een verdeling van het beeld in drie gelijke delen, zowel in horizontale
als in verticale richting en bij horizontale en verticale beelden. Plaats
het dominante voorwerp in de foto op één derde van boven,
of van beneden, van de linker rand, of van de rechter rand. In het voorbeeld
"Lake Powell Sunset" nemen het meer en de rotsformatie slechts
één derde deel van de beschikbare verticale ruimte, terwijl
de lucht met de wolken de resterende twee derden in beslag neemt.
|
