|
DEEL 3 - DE BESTE LENS KIEZEN VOOR DE GEGEVEN OMSTANDIGHEDEN
1-Het belang van de lens
De keuze van de lens voor een bepaalde opname is belangrijk. De keuze
volgt op de vorige beslissing over de compositie en die is weer een gevolg
van het kijken naar het tafereel. Elke stap bij het maken van een foto
heeft er mee te maken.
Met de keuze van de lens gaan we kijken hoe we de foto maken. We gaan
van kijken naar creëren en we gaan nu werkelijk de camera gebruiken.
We staan op het punt om te gaan fotograferen!
2-Lenzen zijn net zo belangrijk als (en misschien
wel belangrijker dan) de camera.
Wat is er nu eenvoudiger dan het kiezen van een lens? Voor het fotograferen
van een wijds landschap neem je een groothoeklens. Voor een ver af gelegen
detail kies je een telelens. En voor iets tussen deze twee uitersten kies
je een normale lens. Klaar is Kees. Boek dicht. Volgende hoofdstuk.
Wat weten we nu nog niet over de keuze van de lens? In de eerste plaats
- en dit is heel belangrijk - moet de keuze zijn gebaseerd op de manier
waarop je het tafereel wilt uitbeelden. De lenskeuze moet in de eerste
plaats jouw manier van kijken volgen - zie het eerste artikel over dit
onderwerp - en vervolgens aansluiten bij jouw idee over de compositie
die je wilt maken.
In dit artikel - het derde in mijn serie over Esthetica en fotografie
- gaan we zorgvuldig na waarom het kiezen van de juiste lens zo belangrijk
is om te komen tot het maken foto's van top kwaliteit.
3-Ogen van de mens en ogen van de camera
Onze ogen hebben een vaste brandpuntafstand, overeenkomend met die van
een normale lens (50mm voor een 35mm camera systeem en 150mm voor een
4x5 systeem). Camera's hebben geen vaste lenzen (behoudens enkele direct
klaar camera's). In plaats daarvan hebben zij verwisselbare lenzen of
zoomlenzen. Mensen zien altijd dezelfde gezichtshoek. We kunnen wel onze
aandacht richten op een klein deel van ons gezichtsveld, maar het veld
blijft onveranderd. Als we de wereld door een camera bekijken kunnen we
het gezichtsveld variëren door de lens te veranderen. Hoeveel een
camera ziet hangt af van de brandpuntafstand van de lens die er op zit.
Als we door een camera met een telelens kijken, lijkt het alsof onze ogen
in telelenzen veranderen (hetzelfde gebeurt als we door een verrekijker
kijken). Kijken we door een camera met een groothoeklens dan verbreedt
ons gezichtsveld zich voorbij datgene wat we normaal kunnen waarnemen.
De Linhof Multifocus zoeker die ik in het artikel over Compositie heb
besproken, doet dit allemaal in de meest compacte vorm.
Een camera - en een set met groothoek-, normaal- en telelens - kan dus
ons gezichtsveld uitbreiden tot over de menselijke beperkingen. Door gebruik
te maken van lenzen kunnen we breder kijken dan normaal of we kunnen verder
kijken dan normaal. We kunnen dan ons gezichtsveld aanpassen. Ons zicht
wordt zowel verbeterd als vergroot. Nieuwe mogelijkheden openbaren zich
voor ons: we kunnen de wereld bekijken op een manier die onmogelijk is
voor het menselijk oog alleen.
In termen van esthetica betekent dit dat de fotografie unieke mogelijkheden
biedt om de wereld in beeld te brengen. Natuurlijk kan deze techniek -
als je die eenmaal hebt ontdekt - ook met andere media worden toegepast.
Zo is een tafereel ook te schilderen alsof je het door een groothoeklens
hebt gezien. Toch ben ik van mening dat je eerst het tafereel door een
groothoeklens zou moeten hebben gezien voordat je aan zo'n schilderij
kunt beginnen. (Een bolle spiegel benadert het effect van een groothoeklens
vrij redelijk en is dus ook te gebruiken).
4-Eén landschap, drie voornaamste lenskeuzes
Hoe kunnen we met fotografie de wereld op een andere manier bekijken?
Vanwege de eenvoud heb ik de mogelijkheden in drie manieren van kijken
verdeeld uitgaande van de drie lenscategorieën: groothoek, normaal
en tele.
Als je gaat van groothoek via normaal naar tele dan sluit je steeds een
kleiner deel van het landschap in je foto in. Je gaat van erg breed (met
groothoek) via normaal naar slechts een stukje (met de telelens) van wat
we kunnen zien. In feite dwingen we de aandacht van de beschouwer naar
een steeds kleiner gezichtsveld.
Gemakshalve noem ik de drie categorieën Breed Landschap als je alles
fotografeert wat voor je is, Middel Landschap als je een belangrijk deel
fotografeert en Klein Landschap als je slechts een klein deel fotografeert
van wat zich voor je bevindt.
De fotograaf bepaalt hoe hij de opname maakt, breed, middel of klein.
Natuurlijk lenen sommige onderwerpen zich beter voor één
van de drie manieren, maar bedenk dat elk onderwerp op alle drie de manieren
kan worden gefotografeerd.
Kijken we nu gedetailleerd naar deze drie manieren waarop een landschap
kan worden weergegeven.
5-Het brede landschap
Groothoeklenzen leveren het meest dynamische beeld op. De beweging van
groothoek via normaal naar tele resulteert in een steeds meer statisch
beeld. Groothoek brengt beweging in het beeld omdat het ons in staat stelt
dichtbij en veraf te laten zien; het laat ons veel meer zien dan we met
onze ogen kunnen waarnemen. Om zoveel te zien als een groothoeklens moeten
we ons hoofd van links naar rechts en van boven naar beneden bewegen.
In één oogopslag kunnen we niet zien wat de groothoeklens
laat zien (vergeet de Linhof Multifocus Zoeker niet).
De dynamiek via de groothoeklens ontstaat doordat we een beeld zien dat
voor het menselijk oog niet zichtbaar is. Het beeld gaat onze natuurlijke
mogelijkheden te boven en toont ons een wereld die zowel aantrekkelijk
als ongewoon is, een wereld die we graag willen ontdekken.
Composities met diepte
Natuurlijk bewonderen we het diepte effect dat is gemaakt met een 4x5
camera met een korte groothoeklens. De combinatie van een groot bereik
en scherpte door het gehele beeld, van enkele centimeters tot in oneindig
(dankzij het kleine diafragma en de bewegingen die we met de camera kunnen
maken) doet deze beelden enerzijds een genot voor het oog zijn en anderzijds
een krachttoer voor de camera.
Dan moeten echter wel alle factoren meewerken om het gehele beeld tot
een succes te maken. Je beschikt minimaal over drie vlakken, de voorgrond,
de het midden gedeelte en de achtergrond en die moeten alle drie de moeite
waard zijn om het gehele beeld voor de toeschouwer aantrekkelijk te maken.
De voorgrond moet "er uit knallen" met een voorwerp dat niet
alleen visueel aantrekkelijk is maar ook ongewoon. Het midden gedeelte
moet plezierig aandoen als overgangsgebied tussen voor- en achtergrond.
Tenslotte moet de achtergrond alle aandacht naar zich toetrekken waardoor
de toeschouwer met zijn ogen door het beeld wandelt van voor naar achter
en terug. Veel diepte composities schieten te kort omdat de voorgrond
onevenredig veel aandacht krijgt. Deze valkuil kan worden vermeden door
de gelijkwaardigheid van voorgrond, midden gedeelte en achtergrond goed
in de gaten te houden.
Als ik bijvoorbeeld van plan ben om de Grand Canyon te fotograferen ga
ik overdag op zoek naar een aantrekkelijke voorgrond (zoals een aparte
boom of rots) en maak dan een plan voor de totale compositie. Wanneer
ik dan bij zonsondergang naar die plek terugkeer, hoop ik gezegend te
worden met een mooie wolkenlucht boven de canyon. De boom - of rots -
is mijn voorgrond, de canyon zelf vormt het midden gedeelte en deels de
achtergrond en de wolken de rest van de achtergrond. Het is moeilijk om
geen goede foto te maken als je deze drie elementen harmonieus combineert.
Een compositie met diepte kan het beste met een groothoeklens worden gemaakt.
Natuurlijk is het niet onmogelijk om een normale of een telelens te gebruiken,
toch heeft de groothoeklens de voorkeur. Door een normale of een telelens
verliest het beeld aan dynamiek. Om het diepte effect met een normale
of met een telelens te bereiken en tegelijkertijd dieptescherpte te behouden
moeten we de voorgrond wat verder weg kiezen. In plaats van een voorwerp
dichtbij onze voeten moeten we iets tussen één meter vijftig
en tien meter kiezen, afhankelijk van de brandpuntafstand van onze lens.
Dit alles heeft tot resultaat dat het beeld als het ware wordt samengedrukt
met als gevolg dat het een meer statisch en minder dynamisch karakter
krijgt. Het is opmerkelijk dat de schijnbare compressie niet een gevolg
is van de langere brandpuntafstand van de lens. Het verschijnsel wordt
veroorzaakt door een gezichtsveld dat nauwer is dan het normale. Aan het
eind van dit artikel staan een aantal oefeningen, die ik je aanraad te
doen en één daarvan is er op gericht om het compressieverschijnsel
zelf te ontdekken.
Groothoeklenzen kunnen ook worden gebruikt om een willekeurige hoeveelheid
lucht te fotograferen. In dat geval bestaat evenwel de kans dat het diepte
effect niet tot zijn recht komt als slechts een smalle strook van het
landschap wordt getoond. Groothoeklenzen zijn nuttig om een breed gezichtsveld
te fotograferen dat anders niet met één enkele opname kan
worden vastgelegd. Met groothoeklenzen kunnen gebogen onderwerpen prima
worden vastgelegd; denk hierbij aan een bocht in een rivier een bergkloof
of boogvormige lijnen in het langschap. Door het brede gezichtsveld leent
de natuurlijke kromming van de lens zich voor het afbeelden van gebogen
vormen.
Groothoeklenzen kunnen op verschillende manieren worden gebruikt. Maar
hoe dan ook, de dynamiek leidt soms tot een gevoel van overdrijving omdat
ze ons meer laten zien dan wat wij met onze ogen kunnen zien en waardoor
ze ons verrassen. Zoals verder op zal blijken kunnen telelenzen ons ook
verrassen omdat zij ons veraf gelegen voorwerpen duidelijker laten zien.
Luchten
Bijna altijd laat ik lucht zien in mijn groothoek opnamen, ook al is dat
slechts een dunne streep aan de bovenkant van de foto. Wil ik de lucht
weglaten, dan gebruik ik meestal een normale of een telelens.
|
Sunset over Squaw Creek Ruin,
Perry Mesa National Monument, Arizona
Linhof 4x5 , 75mm lens
Fuji Provia 100F |
|
In het volgende voorbeeld, "Squaw Creek
Ruin" een serene en enigszins onbestemde scène heeft spanning
gekregen door het gebruik van een 75mm groothoeklens op mijn Linhof 4x5
(het equivalent voor het 35mm systeem is een groothoeklens van ±
28mm). Dit rustige tafereel zonder opvallende elementen deed me enigszins
rommelig aan. De keuze van een groothoeklens bracht dynamiek in het schouwspel,
dat door een normale lens tamelijk statisch zou zijn geweest. Nu kon ik
de omvang van de voorgrond wat overdrijven, zodat ik gebruik kon maken van
de omgekeerde Y-vorm van het stenen muurtje om het oog van de toeschouwer
het beeld binnen te leiden. Verder had ik voldoende gelegenheid om de berg
in het midden te plaatsen en het geheel af te werken met zacht purper gekleurde
wolken in de avondlucht. Het uitzonderlijk brede gezichtsveld heeft tot
gevolg dat de omvang van de voorwerpen in de voorgrond wordt benadrukt terwijl
de omvang van de voorwerpen in de verte wordt verkleind. Het gevoel van
perspectief wordt versterkt en helpt mee om een ogenschijnlijk rommelig
tafereel op te delen in voorgrond, midden partij en achtergrond. Onderdelen
die in werkelijkheid op elkaar gestapeld lijken geven nu de indruk dat ze
ver uit elkaar liggen. |
6-Het middel landschap
Een normale lens geeft een beeld weer dat overeenkomt met het beeld van
het menselijk oog. Dit hangt samen met de brandpuntafstand, die weer afhangt
van de afmeting van het filmbeeld van de camera. De normale brandpuntafstand
voor elk filmformaat, of voor elke beeldsensor, is gelijk aan de diagonale
afstand tussen de twee tegenover elkaar liggende hoeken van het beeldvlak,
gemeten in millimeters. Voor het 35mm systeem is de normale lens 50mm, voor
een 2¼ systeem is dat 80mm en voor het 4x5 systeem heeft de normale
lens een brandpuntafstand van 150mm.
Veel fotografen vinden de normale lens saai. Waarom zouden we de wereld
laten zien zoals we hem zien? Pas als we een groothoek- of telelens gebruiken
wordt het interessant.
Tot op zeker hoogt ben ik het daar mee eens. Mijn normale lens is niet de
meest gebruikte. Maar ik zeg niet, dat ik hem nooit gebruik. Er is toch
niets op tegen om te laten zien wat wij zien? Als we saaie onderwerpen zien
moeten we niet verwachten dat we interessante foto's kunnen maken. Het is
natuurlijk niet zo dat alleen al het gebruik van een groothoek- of telelens
tot interessante foto's leidt. Ware dit wel zo, dan zou de lens zorgen voor
de aantrekkelijke foto, maar dan zou het nieuwtje van de truc gauw gaan
vervelen.
Een vakkundig fotograaf.kan goede foto's maken - interessante beelden -
met een verscheidenheid aan lenzen. Evenzo kan een vakkundig fotograaf een
goede foto maken met een normale lens. Het kijken, de compositie, het licht
en de persoonlijke stijl (zoals we in volgende artikelen zullen zien) staan
los van de brandpuntafstand van de lens die we ter beschikking hebben. We
hebben niet altijd de complete uitrusting die we zouden willen hebben, we
kunnen wel onze visie in de beelden proberen weer te geven. Maar veel belangrijker
dan deze discussie is het feit dat we met normale lenzen een zogenaamd middel
landschap kunnen creëren. Dit liggen tussen de groothoek en de telelens
beelden.
Groothoeklenzen zijn het best geschikt om het "grote" landschap
te fotograferen. We kunnen er alles in kwijt en we hoeven er niet over na
te denken wat we weg zullen laten; de mogelijkheden zijn zo groot dat praktisch
alles kan. Ze kunnen landschappen omvatten van net voor onze voeten tot
onderwerpen aan de horizon en tot aan de luchten erboven.
Z
o'n breed gezichtsveld is niet altijd zinvol. Soms heeft een meer ingetogen,
minder dynamische benadering de voorkeur. Alles omvattende beelden bagatelliseren
vaak de details. Enigszins inzoomen en het gezichtsveld verminderen kan
net voldoende zijn om het verband tussen de verschillende onderdelen tot
hun recht te laten komen. We richten ons dan wat meer op de onderdelen in
plaats van op het geheel.
Evenwicht
Normale lenzen zijn prima geschikt om evenwicht in het beeld aan te brengen.
We beschouwen de beelden als reëel. We twijfelen niet want we zijn
vertrouwd met het getoonde gezichtsveld want zo zien we de wereld van dag
tot dag.
Als je dus het element van overdrijving wilt voorkomen, geen aandacht wil
vestigen op de manier waarop het beeld tot stand kwam of welke lens is gebruikt,
dan heeft de normale lens de voorkeur. De normale lens geeft een vertrouwd
beeld dat overeenkomt met onze manier van kijken. De toeschouwer wordt niet
afgeleid en kan de aandacht volledig wijden aan datgene wat op de foto staat.
Hoe kleiner het verschil tussen wat wij zien en wat de camera ziet, hoe
gemakkelijker wordt het beeld als natuurlijk geaccepteerd.
We laten twee foto's zien, die kort na elkaar zijn gemaakt tijdens zonsopgang
in Canyon de Chelly, Arizona. Het verschil tussen de groothoeklens en de
normale lens is duidelijk. De groothoeklens toont ons de dynamiek en de
uitgestrektheid van de canyon temidden van het gigantische landschap. De
normale lens toont ons een rustiger beeld van slechts een deel van het tafereel.
Ook het aandeel van de lucht is aanzienlijk verminderd.
|
Zonsopkomst boven Canyon
de Chelly, Arizona
Linhof 4x5, 75mm lens
Fuji Provia 100F
-Breed landschap-
|
|
Zonsopkomst boven Canyon
de Chelly, Arizona
Linhof 4x5, 150mm lens
Fuji Provia 100F
-Middel landschap- |
