Digitale Doka

SAMENGESTELD DOOR
HENK BACKER

0.	(verschijnt binnenkort)	6.	Beeldbewerking in Photoshop	12.	Productbesprekingen
1.	Inleiding	7.	Lesbrieven	13.	Externe sites
2.	Kleurbeheer	8.	Photoshop Tips	14.	Portfolio
3.	Workflow Adobe Lightroom	9.	Een toelichting op ....	15.	Trefwoorden
4.	(verschijnt binnenkort)	10.	Esthetica en fotografie	16.	Woordenlijst
5.	Workflow DxO en Lightroom	11.	Insteekmodules (plugins)	17.	Colofon en contact

8-01-2005

ESTHETICA EN FOTOGRAFIE

Dit artikel van Alain Briot is het zevende in een serie van negen verhandelingen die zich richten op de esthetische aspecten van fotografie met de bedoeling om de fotograaf te helpen bij het maken van smaakvolle foto's, die de moeite waard zijn om te bekijken. Dit verhaal behandelt het moeilijke proces van keuzes maken uit de veelheid van eigen opnamen om te bepalen welke de moeite van het bewaren waard zijn.

DEEL 7 - BEWAREN OF NIET, EEN MOEILIJKE BESLISSING

1 - Bewaren of weggooien?
Bewaren, de foto's die we mooi genoeg vinden om ze te behouden en om ze af te drukken. Maar hoe weet je welke foto's goed genoeg zijn om te laten zien, af te drukken, te exposeren? Velen vragen zich dat af en hopen eigenlijk dat er een onfeilbare test zou bestaan die aangeeft wat de moeite waard is voor het archief en wat naar de vuilnisbak kan. Helaas bestaat zo'n test niet. De selectie is niet zo eenvoudig en dit artikel is bedoeld om de lezer een keuze te helpen maken.

2 - Welke zijn goed en welke zijn slecht?
"Dat is een goede vraag" wordt meestal gezegd als men het antwoord niet weet. IN feite is het discutabel wat een goede en wat een slechte foto is. Je kunt de keuze enigszins vergemakkelijken door het aantal mogelijkheden te beperken. Verwijder eerst de foto's die beslist niet voldoen. Hierbij kom je al gauw tegen de grensgevallen aan. Het is niet als bij een meerkeuze vraagstuk, niet rechtlijnig. Uiteindelijk is het een beslissing met een esthetische achtergrond en esthetica gaat niet samen met wiskundige formules.

3 - Mijn manier van werken.

A - "Wieden"
Ik begin met het opzoeken van de beelden die fouten hebben die niet te verhelpen zijn, zoals blanco, sterk bewogen, opnamen die per ongeluk zijn gemaakt, of sterk over- of onderbelicht zijn. Deze gaan het eerste weg. Het is als het wieden in de tuin: weg met de rommel, meteen en zonder wroeging.
Als dit gebeurd is voel ik me al een stuk beter. Natuurlijk bewaar ik wel de beelden die met bracketing zijn ontstaan. Sommige kan ik nodig hebben om beelden met een hoog contrast samen te voegen. Andere kunnen geschikt zijn om te scannen en weer andere om af te drukken. Tenslotte is het niet ondenkbaar dat toekomstige technische ontwikkelingen er toe leiden dat meer informatie uit over- of onderbelichte beelden kan worden gebruikt, waardoor het zinvol is om ze te bewaren.

	Twee aspecten van het selextie proces. Links liggen 4x5 dia's op mijn lichtbak met de onvermijdelijke 8x loupe klaar om de scherpte te controleren en om de beelden nauwkeuriger te kunnen bekijken.
Rechts een schermbeeld van de interface van RAW conversie software, in dit geval PhaseOne C1 Pro 3.5 met 35mm digitale bestanden. Deze bestanden werden in OostArizona gemaakt. In beide gevallen is het doel hetzelfde: uitzoeken welke beelden bewaard zullen worden.
B - Archiveren Nu ga ik eerst de beelden archiveren. Ontwikkelde films gaan in transparante vellen met stroken en die gaan weer in stofvrije mappen. Digitale beelden worden op DVD gebrand. Van iedere DVD worden twee kopieën gemaakt, die elk op een andere plaats worden opgeborgen voor maximale zekerheid. Ik vind het belangrijk om film and digitale bestanden onmiddellijk te archiveren. In de eerste plaats zijn films dan snel tegen stof beschermd en een digitaal bestand kan dan niet meer per ongeluk worden gewist of overschreven. Ook een beschadiging van de harddisk kan dan niet meer tot verlies leiden. In de tweede plaats kunnen zinvol gearchiveerde beelden gemakkelijk worden teruggevonden. Ik gebruik en database waarin is vastgelegd het nummer van de film, de locatie waar de opname is gemaakt, de datum van de opname en andere nuttige gegevens. Ik bewaar een digitale versie in de computer en een afgedrukte versie in de mappen met negatiefbladen. Van de digitale beelden houdt een digitale catalogus bij met het softwareprogramma Extensis Portfolio. Tenslotte houd ik een catalogus bij van alle CD's en DVD's. Aldus kan ik binnen vijf minuten vinden wat ik zoek. Dit is belangrijk want ik krijg dagelijks verzoeken voor specifieke beelden en het totale bestand omvat meer dan 50.000 beelden.

Negatiefmappen in mijn kantoor

Opengeslagen negatiefmap en 4x5 archiefbladen

CD en DVD mappen in mij kantoor. In elke map kunnen 24 schijven. De nummers van de schijven staan op de rug en elke schijf kan worden opgezocht met behulp van schij catalogus software. Ik zette mijn bestanden eerst op Cd en in 2003 heb ik ze over gezet op DVD.

Een afdruk van de database ban de negatiefmappen. In elke map bewaar ik een afdruk op papier.

C - Selecteren
Nu komt het moeilijkste deel, het selecteren. Ik wil nu bepalen welke beeld in welke categorie thuishoort: favorieten, eerste klas, tweede klas.
Hoe kleiner het aantal, hoe gemakkelijker de keuze. Dit lijkt vanzelfsprekend maar het aantal opnamen waaruit ik moet kiezen is direct gerelateerd aan de soort camera warmee ze zijn gemaakt. Hoe groter het filmformaat, hoe kleiner het aantal opnamen. Dit maakt het kiezen uit 4x5 opnamen eenvoudiger dan het kiezen uit 35mm opnamen. Dit zou je er toe kunnen verleiden om op een groter formaat camera over te stappen als je moeilijk keuzes uit de opnamen kunt maken.

4 - Mijn selectiecriteria
Tot nu toe heb ik nog geen antwoord gegeven op de vraag hoe ik mijn keuzes maak. Dat komt omdat we de criteria nog niet hebben besproken en die zijn maatgevend voor de selectie.
We gaan naar een opsomming van die aspecten waarnaar we op zoek gaan bij de beoordeling van een beeld. We moeten niet alleen naar de technische kwaliteit kijken. Een goede foto heeft meer dan technische kwaliteit. Maar in deze fase van de selectie hebben we wel met alleen technisch goede beelden te maken.
In de eerste plaats gaan we op zoek naar de bedoeling van de fotograaf. Waarom is de opname gemaakt? Vraag je zelf opnieuw af waarom je de foto gemaakt hebt. Als het beeld aan jouw bedoeling beantwoordt en hij is technisch goed, dan is het beeld de moeite van het bewaren waard. Laten we nu kijken naar de verschillende criteria, die ik momenteel gebruik. Bedenk daarbij dat ik die niet altijd heb gebruikt en ook niet altijd zal gebruiken. Ze ontwikkelen zich naarmate ik mij ontwikkel.

A - Positief
Sinds ik met landschapfotografie ben begonnen heb ik steeds gezocht naar de positieve aspecten in de wereld. Ik heb geen zin om armoede, ellende, droefgeestigheid, of deprimerende taferelen te fotograferen. Ik bewaar de beelden die inspirerend en opbeurend zijn. Auguste Comte de vader van het positivisme, zou zich verheugen.

B - Origineel beeld
Ik probeer opnamen te maken die afwijken van hetgeen anderen hebben gedaan en ook van wat ik eerder heb gedaan. Ook van de locaties die ik eerder heb bezocht probeer ik steeds opnieuw een ander beeld te maken. Bij de selectie zal i dus die beelden bewaren, die afwijken van hetgeen ik eerder heb gedaan.

C - Een enkel beeld van een bepaalde locatie
Ik probeer nu een aantal specifieke locaties te fotograferen en een collectie op te bouwen bestaande uit één representatief beeld van elke locatie. Om dat te bereiken ge ik regelmatig naar de zelfde plaatsen met de bedoeling om met één enkel origineel beeld thuis te komen. Natuurlijk maak ik gedurende die sessies vele opnamen maar bij de uiteindelijke selectie zoek ik naar dat ene markante beeld.

D - Meerdere opnamen met dezelfde compositie.
Tijdens deze uitdaging maak ik een aantal opnamen van een tafereel met dezelfde compositie. Het enige verschil is het veranderende licht. Een prima voorbeeld van zo'n sessie wordt gevormd door de opnamen van een zonsopgang die ik in december 2001 maakte in White Sands National Monument. Ik heb daar ongeveer 40 4x5 opnamen gemaakt zonder de compositie, camera positie of lens te veranderen, behalve voor de allerlaatste opname. Deze shoot is beschreven in Briot's View artikel op Luminous-Landscape.com getiteld "Seeing the light, Sunrise at White Sands". Toe ik dit artikel schreef had ik de keuze al teruggebracht tot vijf opnamen. Enige maanden later heb ik een enkele opname om te bewaren uitgekozen en die aan mijn portfolio collectie toegevoegd.
Alle opnamen zijn gemaakt met een Linhof Master Teknica 4x5, Schneider 75mm en Fuji Provia 100F film.
Deze vijf opnamen zijn de vijf oorspronkelijk bewaarde opnamen uit mijn White Sands zonsopgang shoot in 2001. De selectie was gemaakt uit veertig 4x5 opnamen. Ongeveer negen maanden later heb ik nummer 1 uitgekozen. Het selectieproces ging dus van veertig via vijf naar één foto. De andere vier vind ik echter ook nog steeds de moeite waard en misschien komt er nog een tweede foto bij.want ik vind nummer 5 achteraf ook aantrekkelijk. De camerapositie is daar een beetje verschoven.

E - Beelden die zichzelf op den duur bewijzen.
Ik verdien mijn boterham met het verkopen van kunstzinnige foto's in verschillende formaten met de nadruk op grote afmetingen, 100x125cm en 100x300cm. Deze foto's zijn bedoeld als decoratie in huizen en in kantoren waar ze jarenlang blijven hangen. Met dit aspect in het achterhoofd zoek ik naar foto's die de tand des tijds kunnen doorstaan en de belangstelling kunnen vasthouden. Ze zullen op den duur niet gaan vervelen. Ik zoek niet naar foto's die onmiddellijk de aandacht trekken zoals met foto's in advertenties. De aandacht moet groeien en het beeld moet steeds meer gewaardeerd worden omdat de beschouwer er vertrouwd meer geraakt. Ik ben op zoek naar foto's die zichzelf op den duur bewijzen en veel minder naar foto's waarvoor de aandacht van korte duur is.

5 - Technische kwaliteit is op zichzelf niet voldoende - een esthetische waarde is onmisbaar.
Om een goede selectie te kunnen maken moest ik een antwoord zien te vinden op de vragen waarmee alle fotografen worstelen. "Waarom fotografeer ik?" "Wat wil ik in mijn fotografie tot uiting brengen?" "Wat is de voornaamste reden om de beelden te creëren waarmee ik nu bezig ben?' Zonder de antwoorden op deze vragen zou ik met de selectie niet verder komen dan die alleen te baseren op technische kwaliteit.
Natuurlijk zijn mijn criteria gevormd om mijn huidige doelstelling te bereiken en die is om foto's te maken met een kunstzinnige inslag. Ware het mijn doel geweest om foto's te maken voor een collectie verschillende beelden voor publicatie, of voor verschillende commerciële doeleinden, dan zouden mijn selectiecriteria ook anders zijn. De criteria hangen nauw samen met de aard van je werk.

6 - Jouw eigen criteria
Het zal niet eenvoudig zijn om je eigen criteria, je eigen beeld en je eigen doelstellingen te formuleren. Als je geen commerciële bedoelingen hebt kun je al die aspecten ter zijde schuiven en dat maakt de lijst korter en de keuzes gemakkelijker.
Als je wel commercieel wilt werken dan kun je al een goed begin maken met de criteria die ik onder punt 5 heb genoemd. Meer kun je hierover lezen in mijn artikel over Verkoop dat op mijn website staat.

White Sands Sunrise #1	White Sands Sunrise #2
White Sands Sunrise #3	White Sands Sunrise #4
White Sands Sunrise #5	Een goed voorbeeld van het gebruik van meer opnamen met dezelfde compositie. In deze serie is alleen het licht veranderd en dat is voldoende voor de veranderingen. Alleen bij opname #5 is de camera enigszins verplaatst waardoor de yucca in het centrum van het beeld kwam te staan. Alle beelden zijn gemaakt met mijn Linhof Master Teknica 4x5, Schneider 75mm en Fuji Provia.

Zonder commerciële bedoelingen blijven de esthetische criteria over. Hieronder geef ik een paar mogelijkheden en bedenk daarbij: - 1. De lijst kan met de commerciële criteria worden samengevoegd - 2. Maak de lijst voordat je weer op pad gaat voor een shoot. Alleen dan kun je onderwerpen opzoeken die aan jouw criteria voldoen. - 3. Het zijn slechts richtlijnen. Sommige zul je misschien kunnen gebruiken of uiteindelijk uitkomen op een totaal andere lijst. Hier volgen wat voorbeelden: - Maak foto's die kunnen worden ingelijst en getoond. - Maak foto's die te koop kunnen worden aangeboden - Maak een basisvoorraad werk bestaande uit een aantal verschillende locaties met één foto per locatie - Maak een collectie rond zonsondergang of zonsopkomst. - Maak een collectie die een bepaald thema als uitgangspunt heeft, bijvoorbeeld de jaargetijden, water, beweging, bomen, enzovoort. - Maak een serie foto's in zwart-wit, in sepia en in kleur. 7 - Oefeningen ter verbetering van de fotografische vaardigheid Zoals in alle artikelen komen ook hier enkele oefeningen aan bod. Ik weet dat dit onderdeel voor vele lezers het belangrijkste is en dat velen de oefeningen nauwgezet uitvoeren. Oefening 1 - Uitgangspunt en criteria Stel een specifiek doel vast voor je volgende shoot. Omschrijf dat doel zo uitgebreid en nauwkeurig mogelijk. Ga zelfs zover dat je opschrijft met hoeveel opnamen je thuis wilt komen. Beschouw het als een opdracht die je van een redacteur of een andere opdrachtgever hebt gekregen. Die opdracht moet je in een bepaalde tijd met bepaald aantal foto's uitvoeren. Ga er dan op uit en ga aan de gang. Bewerk de opnamen dan zorgvuldig, zoek de beste er uit, druk ze af en hang ze aan de muur. Pak dan de geschreven opdracht er bij en kijk in hoeverre je met de resultaten in de buurt van je opdracht komt. Oefening 2 - Populariteitstest Verzamel alle opnamen van je laatste shoot en haal de technisch zwakke er uit. Maak afdrukken van de rest. Dit hoeven geen grote afdrukken te zijn 20x25cm is groot genoeg. Zoek nu vier foto's uit, die jij zou willen bewaren en zet op de achterkant een rood herkenningsteken. Neem nu alle foto's inclusief die vier die je wilt bewaren en toon ze aan zoveel mensen als je maar kunt vinden, vrienden, kennissen, collega's, volslagen vreemdelingen, enzovoort. Vraag iedereen om vier foto's uit te zoeken die ze het mooiste vinden. Zet achterop een herkenningsteken in zwart op iedere foto, die aldus wordt gekozen. Als iedereen een keuze heeft gemaakt kijk je op de achterkant hoeveel zwarte tekens iedere foto heeft verzameld en pak de vier foto's met de meest tekens. Vergelijk die vier nu met de vier die jij zelf aanvankelijk hebt gekozen en de uitkomst zal je zeker verbazen.
	Antelope Canyon Lichtschacht. Linhof Master Teknica 4x5 Schneider 75mm, Fuji provia
Antelope Canyon Lichtdans. Linhof Master Teknica 4x5, Schneider 75mm, Fuji Provia Beide beelden op deze pagina zijn op de zelfde dag gemaakt. In eerste aanleg bewaarde ik Antelope Lichtschacht. Hoewel de reacties van de toeschouwers goed waren, had ik er meer van verwacht. Op aanbeveling van Natalie maakte ik een tweede afdruk, Antelope Lichtdans. Nu waren de reacties overweldigend en sindsdien is deze opname een van mijn bestsellers en opgenomen in mijn Portfolio Collectie.

Oefening 3 - Verschillende stijlen en verschillende foto's om te bewaren. Jouw werk kan op bepaalde momenten een traditioneel karakter hebben en op andere momenten grensverleggend zijn. Misschien heb je wel meer dan twee stijlen, afhankelijk van je stemming of van je manier van kijken naar een bepaald onderwerp. In dat geval is dit de derde oefening. Maak uit het werk van enkele recente shoots twee selecties. In de eerste plaats kies je opnamen met een traditioneel karakter, opnamen die "aan de regels voldoen" en geen aanslag doen op iemands gevoel voor smaak. Dan maak je een selectie met grensverleggende opnamen. Opnamen die op een bepaalde manier regels overtreden, verrassend zijn, ongewoon, nieuw, persoonlijk. Toon ze aan mensen als twee afzonderlijke groepen en let op de reacties die je krijgt. Hiervan kun je veel leren. 8 - Conclusie Uiteindelijk is selectie een geleidelijk proces. Aan het eind blijf je met een aantal opnamen achter, die je wilt bewaren. Zoals we gezien hebben bij de voorbeelden van de yucca bij zonsopkomst zijn er verschillende stappen: 1. Bewaar de opnamen die technisch prima van kwaliteit zijn. 2. Beperk de keuze tot enkele opnamen die de bedoeling weergeven. 3. Kom nu tot de keuze van één opname die de ervaring, de plaats, het gevoel enzovoort het beste weergeeft. 4. Zoek de opnamen die het beste voldoen aan de criteria. Dit is geen eenduidig en rechtlijnig proces. Allerlei omwegen ontstaan door mijn eigen waarneming of door de opmerkingen van beschouwers. Houd daarom altijd de volgende punten in de gaten: 1. Fotografie is kunst en kunst is subjectief. Daardoor is fotografie subjectief en evenzeer het selectieproces 2. Door anderen bij de selectie te betrekken verminder je de subjectiviteit 3. We kunnen niet allebei zijn, fotograaf en criticus. Het gezegde luidt: "Kritiek is gemakkelijk, kunst is moeilijk". Laat ons daarom het moeilijke werk doen en laat het uiteindelijke oordeel over aan de toeschouwer. We moeten wel weten wie ons publiek is en het is meegenomen als we het publiek kunnen vertrouwen. 4. Tenslotte moeten we zeker artistieke waarde in onze keuze behouden. De smaak van anderen moet er niet toe leiden dat we onze persoonlijke smaak en ons artistieke geloof over boord zetten. Aan ons alleen is het laatste woord. Dit laatste is bepalend voor wat we bewaren en voor wat we aan onze collectie toevoegen als ons beste werk. Hoe zo'n collectie samen te stellen is onderwerp van het volgende artikel. Ik zal daarbij uitgebreid op de laatste vier punten uit deze conclusie ingaan. En opnieuw, zoals voorheen, deze serie is a suivre…. Alain Briot Sonoran Desert Juni 2004
De drie volgende foto's zijn allemaal op de zelfde dag gemaakt. De camera is voor iedere opname slechts enkele meters verplaatst en voor alle drie de opnamen werd de zelfde lens gebruikt. Het zijn de enige drie opnamen van die dag en hoewwel ze op de alfde plaats zijn genomen is het verschil in compositie en stemming zo verschillend, dat ik ze alle drie de moeite van het bewaren waard vond. De opnamen werden gemaakt met de Linhof Master Teknica 4x5, Rodenstock 210mm en Fuji Provia 100F film.
	Pinon Pine en wolken bij zonsondergang, Yavapai Point, Grand Canyon National Park

Pinon Pine bij zonsondergang, Yavapai Point, Grand Canyon national Park

Zonsondergang vanaf Yavapai Point, Grand Canyon National Park