Hoe vaak gebeurt het niet dat je een onderwerp fotografeert, waarvan je denkt: "Dit zou best de moeite waard zijn in zwart/wit."? Je beschikt niet over twee camerabodies en je hebt alleen maar kleurenfilm bij je. Dan dacht je voorheen: "Laat maar zitten, typisch een geval van jammer". Nu - met Photoshop - kun je de foto toch maken en later, als je weer thuis bent de kleureninformatie omzetten naar zwart/wit.

Redactionele aantekening: Het oorspronkelijke artikel is geschreven in de tijd van de analoge fotografie en verschillende malen aangepast aan de verbeterde functies in opeenvolgende versies van Photoshop. Inmiddels zullen veel fotografen werken met een digitale camera. De beeldbestanden zijn bijna altijd in keur, of het nu gaat om RAW-formaten uit een DSLR-camera of JPEG-formaat uit een compactcamera.

De meest eenvoudige manier is natuurlijk: Kies Afbeelding>Modus>Grijswaarden. Dit leidt veelal tot een tamelijk vlak beeld, waaraan nog veel verbeterd moet worden. Bedenk daarbij dat het onderwerp juist heel speciaal was waardoor je hebt gekozen voor zwart/wit.
Kanaalmixer is een uitermate nuttig instrument om het evenwicht in de kleurkanalen te mengen of in elkaar te laten opgaan. Het is zo krachtig dat we gemakkelijk het effect kunnen nabootsen van het gebruik van rood- of geelfilters op de lens bij het gebruik van een zwart/wit film.

Brievenbus in Berlijn 1995 - een gewone snapshot; kan misschien beter

Het beginpunt is altijd een kleurenfoto in RGB modus. Het merendeel van de film/negatiefscanners zullen het volledige kleurbereik kunnen oppakken, maar voor een zwart/wit negatief zou dat toch wel wat anders zijn. De volgende stappen leiden ons door het proces waarbij we beginnen met het maken van een eenvoudige zwart/wit prent, gevolgd door het aanbrengen van een sepia toon en tenslotte een beeld met een kleurtoon in twee niveaus, Duotonen.

De gang van zaken

Stap 1 - Kanaalmixer gebruiken

Open in Photoshop een kleurenfoto in RGB modus, zoals het bovenstaande voorbeeld
Kies Lagen>Nieuwe Aanpassingslaag>Kanaalmixer

Klik OK

Zorg er voor dat Monochroom is geselecteerd.

Door Monochroom te selecteren wordt Photoshop geïnstrueerd om het RGB kleurenbeeld in voorvertoning volledig om te zetten in een zwart/wit beeld, terwijl het bestand wel alle kleurinformatie behoudt. In de afbeelding van het Kanaalmixer dialoogvenster staat het Uitvoerkanaal op Grijs. En hoewel rood op 100% staat en groen en blauw op 0%, is het mogelijk om met de schuifregelaars te spelen en een ander mengsel te gebruiken als de som van de drie percentages maar 100% blijft of er zo dicht mogelijk in de buurt blijft. Combinaties die opgeteld tot iets meer dan 100% leiden resulteren in een lichter beeld en bij een totaal van minder dan 100% wordt het beeld donkerder.

Omdat dit beeld nog tamelijk vlak is, gaan we proberen het te verbeteren waarbij we ook een duidelijker scheiding aanbrengen tussen de bovenrand van de brievenbus en de lucht.

Stap 2 - Het mengsel van de informatie uit de Kanaalmixer voor zwart/wit optimaliseren.

Schuif de regelaar van het rode kanaal naar een waarde die lager is dan 100%.
Pas het groene en blauwe kanaal aan tot het gewenste effect is bereikt
Het volgende voorbeeld laat zien dat het gehele beeld wat helderder is geworden en ook dat lucht en brievenbus zijn gescheiden.

Zoals je kunt zien is het proces erg eenvoudig en de resultaten die kunnen worden bereikt hangen af van je eigen voorstellingsvermogen. Als je hebt bereikt wat je wil, dan kun je het beeld altijd nog nabewerken met de functie Curves. Maar daar houdt het niet op. Er zijn veel meer mogelijkheden om een afwijkend eindresultaat te bereiken.

Stap 3 - Aanpassingen om een kleurtoon in een zwart/wit beeld aan te brengen.

Hoewel ons beeld het uiterlijk heeft van een zwart/wit plaatje, is het nog steeds een beeld in RGB kleurmodus. We kunnen nu op verschillende manieren kleur toevoegen. De volgende beschrijving brengt het effect van Sepia teweeg.
1 - Selecteer in Photoshop Laag>Nieuwe Aanpassingslaag>Kleurbalans
2 - Selecteer bij Toonbalans de Middentonen
3 - Zet de drie Kleurniveaus op +20, +10 en -10.
4 - Selecteer nu bij Toonbalans de Schaduwen
5 - Zet opnieuw de drie Kleurniveaus op +20. +10 en -10

Dialoogvenster van de kleurbalans

Sepia toon in schaduwen en in middentonen

Stap 4 - Duotonen

Het afdrukken in Duotonen was vroeger het domein van slechts enkele zeer getalenteerde afdrukkers in de donkere kamer. Met Photoshop wordt het afdrukken in Duotonen een gemakkelijke en uiterst effectieve manier om foto's te presenteren. Een duotoon afdruk is een zwart/wit afdruk die slechts gedeeltelijk een kleurtoon heeft of waarop een mengsel van tooneffecten is toegepast.

1 - We beginnen met het maken van een zwart/wit beeld zoals beschreven in Stap 1 hierboven.
2 - Kies Laag>Nieuwe Aanpassingslaag>Kleurbalans
3 - Selecteer bij Toonbalans achtereenvolgens Middentonen en Schaduwen
4 - Stel de schuifregelaars als volgt in:

5 - Nu herhalen we de handeling voor Middentonen en Hoge lichten maar gebruiken tegengestelde instellingen

6 - Rechts klik nu in het Lagenpallet op de bovenste laag met Kleurbalans en kies Opties voor overvloeien en bepaal je tot het rood omlijnde deel in onderstaande figuur.

7 - Kies nu het zwarte driehoekje onder "Deze laag" en schuif het naar 50. Houd nu de Alt-toets ingedrukt en klik met de linker muisknop op het driehoekje om het te splitsen. Verschuif het rechter deel van het driehoekje nu naar 190. Met deze handeling wordt de range van tonen geoptimaliseerd. Je kunt hiermee naar eigen believen experimenteren.

Onderstaande plaat geeft het eindresultaat.